Dzień Kolportera Książek. Wędrówki z Prus na Litwę.

Wczoraj na Litwie obchodzony był Dzień Kolporterów Książek. Dlaczego chcę opisać to wydarzenie i jak związane jest z Kaliningradem? Już wyjaśniam. Kolporterzy książek (po litewsku dosłownie nosiciele książek knygnešys, knygnešiaibyli ludźmi, którzy przemycali na tereny obecnej Litwy książki drukowane po litewsku w alfabecie łacińskim. W tamtym czasie od 1866 do 1904 roku w terenie Guberni Kowieńskiej i Wileńskiej obowiązywał zakaz używania litewskiego oraz zakaz drukowania książek w alfabecie łacińskim. Dopuszczona była tylko cyrylica. Dlatego litewska inteligencja podejmuje decyzję o inwestycji w drukarnie w Królestwie Pruskim, w Tylży i w Królewcu, drukowaniu książek łaciną a następnie przemycanie ich przez granicę i kolportaż po wsiach i miasteczkach.

Pomnik Kolportera Książek

Pomnik Kolportera Książek

Po powstaniu styczniowym w 1863 roku władze Imperium Rosyjskiego wzmocniły swoje działania na rzecz rusyfikacji ludności litewskiej. Od 1863 roku edukacja była możliwa tylko w języku rosyjskim. W 1864 roku Generał-gubernator Guberni Wileńskiej Michaił Murawiow wprowadził zakaz druku litewskich tekstów po łacinie. W 1865 roku litewski został zakazany na terenie Imperium Rosyjskiego. W 1866 roku wychodzi oficjalny ukaz carski o zakazie używania litewskiego w piśmie o mowie. Zakaz ten funkcjonował do 1904 roku. W tym czasie ukazało się około 55 druków po litewsku w cyrylicy.

Najważniejsze ośrodki kolportażu prasy znajdowały się w Sudorgu (Sudargas), w Poniewieżu, w seminarium w Sejnach i Kownie oraz w klasztorze w Kretyndze. W Wilnie powstała wtedy organizacja Dwunastu Apostołów Wileńskich, której celem było uzyskanie dostępu do jednego kościoła by móc prowadzić obrządek w języku litewskim. Na Litwie powstają też podziemne szkółki litewskie.

W 1867 roku Motiejus Valančius albo Maciej Wołonczewski biskup żmudzki podjął decyzję by zainwestować w drukarnie na terenie Prus. W 1870 roku organizacja, którą prowadził została odkryta a pięciu księży i dwóch kolporterów zostało zesłanych na Syberię oraz do guberni Smoleńskiej. Od 1867 roku kolporterzy książek przemycają od 30 do 40 tysięcy książek rocznie. Około jedna trzecia zostaje przechwycona przez władze. Kolporterzy złapani przy przemycaniu byli rozstrzeliwani na miejscu lub zabierani na tortury a następnie wysyłani w najdalsze zakątki Imperium Rosyjskiego. W trakcie panowania zakazu wiele oficjalnych instytucji funkcjonowało jako sieć kolportacji oraz przekazywania książek na terytorium Litwy. Brak działania zakazu oraz rozluźnienie systemu po wojnie z Japonią w 1904 roku umożliwiły decyzję o zniesieniu zakazu.  Już w 1905 roku jeden z kolporterów Juozas Masiulis otworzył sklep z książkami w Poniewieżu (Panevėžys). Sklep ten działa do tej pory.

Ruch kolporterów książek miał ogromny wpływ na kształtowanie się świadomości narodowej Litwinów. Po odzyskaniu niepodległości przez Litwę 16 lutego 1918 roku kolporterzy stali się jednym z filarów nowego państwa, jak również postaciami, które uchroniły pamięć historyczną Litwinów. I wczorajszy dzień, 16 marca, urodziny Jurgisa Bielinisa, który był założycielem nielegalnej sieci dystrybucji literatury litewskiej stał się Dniem Kolportera Książek. W Kownie odkryto pomnik nieznanego kolportera książek. W Polsce znajdziemy również mały element tego ruchu. We wsi Krejwiany koło Puńska znajdziemy tablicę pamiątkową ku czi kolportera Pawła Matulewicza (Povilasa Matulevičiusa)

Pomnik Kolportera Książek w Kownie

Pomnik Kolportera Książek w Kownie

 

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s